[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 16، شماره 63 - ( 12-1395 ) ::
جلد 16 شماره 63 صفحات 9-52 برگشت به فهرست نسخه ها
چالش های اجرای نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی در ایران دهه ۹۰
بنیامین نعیمایی، علی شکوری شکوری*
چکیده:   (19903 مشاهده)

مقدمه: با وجود سابقه بیش از 50 سال برنامه‌ریزی مدون و قریب به 90 سال پیشینه تاریخی در اقدامات رفاهی ایران، همچنین با گذشت بیش از 36 سال از انقلاب اسلامی که شعار حمایت از مستضعفین و ایجاد برابری و عدالت را سرلوحه خود قرار داده بود، و مهم‌تر از همه وجود قانون اساسی که با اصول متعدد خود همچون اصل 29، دولت رفاهی را وعده می‌داد؛ هنوز چتر ایمنی به‌طور کامل جامعه را پوشش نمی‌دهد. چنانکه شاخصهایی چون فقر شدید، فقر مطلق و فقر نسبی جمعیت قابل توجهی را متأثر می‌نماید. در پژوهش حاضر، رویکرد نهادی در تحلیل سیاستهای رفاهی به‌کارگرفته شده است. روش این پژوهش اسنادی است که طی آن مقالات، کتب، اسناد و قوانین و مصاحبه‌ها بررسی و مرور شده و از طریق تکنیک تحلیل ثانویه مورد بررسی قرار گرفته است.

مرور انتقادی: نبود یک ساختار کارآمد و متمرکز رفاهی منجر به عدم‌انسجام و سوء‌استفاده از منابع رفاهی موجود شده است. قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی نیز در عمل و عرصه اجرا نتوانست ناکارآمدی تاریخی ساختاریافته را حل نماید. هرچند موسسات موازی دولت، نقش مطلوبی در ارائه بخشی از خدمات و حمایتها داشته‌اند اما در نبود یک ساختار کارآمد و متمرکز رفاهی مبتنی بر اطلاعات به روز، منجر به عدم‌انسجام، موازی کاری، پراکندگی و سوء استفاده از منابع رفاهی موجود شده است. با توجه به این موضوع، جامعه ایران در سال 83 به نقطه بلوغی رسید که لزوم این انسجام، در قالب قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی بر عهده دولت گذاشته شد.

بحث: این مقاله استدلال می‌کند که دولتهای حاکم در طول دوره بررسی شده، بدون توجه به ماهیت سیاسی شان بر اساس نیازهای به‌وجود آمده در جامعه، با رویکردی درمانی به جای پیشگیری، برای انجام و اجرای امور رفاهی اقدام به ساختار سازی، ایجاد سازمانها و دیوانسالاری نموده‌اند. این سازمانها در طول فعالیت به جای تلاش برای رفع نیاز جامعه به نهادهایی تبدیل شده‌اند که در پی حفظ قدرت و منافع درونی خود بوده و به ابزار بقای سازمان تبدیل شده‌اند. به دلیل فقدان توانایی انباشت انواع سرمایه در جامعه ایران، این موضوع به صورت تاریخی تکرار میشود و حاصل آن اتلاف منابع و زمان از یک سو و عدم‌دستیابی به اهداف از سوی دیگر است. اما تعدد نهادهای اجرایی که بودجه کلانی ازدولت را به خود اختصاص می‌دهند و در عین حال توان پوشش حداکثری را ندارند. موازی کاری سازمانی و فعالیتهای تکراری در کنار ساختارهای ناکارآمد سنتی و کارشناسی ضعیف (عاملیتها) منجر به پراکندگی گسترده در عرصه رفاهی کشور شده است. فقدان دستگاهی که مسئولیت مستقیم بر رفاه کشور داشته باشد و فقدان شفافیت نظارت دولت بر بخش رفاهی مشهود است. چنین ساختاری نیازمند اصلاح است اما ایجاد منفعتهای فردی (در سطح مقامات سازمانی و میانی) این اصلاح ساختار را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این منافع تعارض بین سازمانها را دامن میزند دولت چه قبل و چه بعد از انقلاب نتوانسته بر منافع موجود در سازمانها غلبه کرده و بنیادهای رفاهی را تحت نظارت درآورد. ساختارهای غیر رسمی موجود در سازمانها که پنهان از ارزیابیها و نگاه ناظران بیرونی است، منافع موجود و صاحبان منافع را حمایت می‌کند و اجازه تغییر ساختارها را نمی‌دهند.

واژه‌های کلیدی: سازمانهای رفاهی، دولت، دیوانسالاری، نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی
متن کامل [PDF 576 kb]   (1679 دریافت)    
نوع مطالعه: اصیل | موضوع مقاله: رفاه اجتماعی
دریافت: ۱۳۹۵/۱۲/۲۳ | پذیرش: ۱۳۹۵/۱۲/۲۳ | انتشار: ۱۳۹۵/۱۲/۲۳
فهرست منابع
1. اسماعیلی، ب. (1378). سازمانهای غیررسمی و تأثیر آن بر مدیریت سازمانهای رسمی. نشریه فرهنگ و تعاون، 15، 29- 33.
2. ایروان اصل، م. و همکاران (1388). نظام رفاه اجتماعی در جهان (مطالعه تطبیقی). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
3. ایوانز، پ. (۱۳82). توسعه یا چپاول: نقش دولت در تحول صنعتی (ترجمه ع. زندباف و ع. مخبر). تهران: نشر طرح نو.
4. بازیار، م. (1381). نقدی بر لایحه نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. مجلس و پژوهش، 8 (33)، 353-375.
5. پناهی، ب. (1381). فرایند پژوهش و تدوین پیش نویس ماده واحده نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. فصلنامه رفاه اجتماعی، 1 (4)، 63-80.
6. پناهی، ب. (1384). کارکردهای تأمین اجتماعی در ایران، : ضرورتهای برپایی نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. تهران: موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
7. دفتر مطالعات اجتماعی (1388). ارزیابی چگونگی اجرای قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی، تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی
8. راحلی، ح. و شکوری، ع. (1387). بررسی زمینه‌های حاکمیتی جهاد سازندگی و نقش این زمینه‌ها در دستاوردهای آن از تشکیل تا ادغام (1358 تا 1380). نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی (دانشگاه تبریز)، 13 (26)، 95-116.
9. راغفر، ح. (1391). گزارش فقر و نابرابری: گزارش وضعیت اجتماعی ایران طی سالهای 1380 تا 1389. تهران: موسسه رحمان.
10. رحمان سرشت، ح. (1377). مروری بر نظریه نهادینگی ساختار سازمان سلزنیک. فصلنامه مدیریت دولتی، 40، 1-16.
11. رفیعی، ح. (1379). دیدمانهای رفاه اجتماعی. فصلنامه رفاه اجتماعی، 2 (5)، 35-56.
12. زاهدی اصل، م. (1381). مبانی رفاه اجتماعی. تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
13. سازمان بهزیستی کشور (1381). نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی: دیدگاه سازمان بهزیستی؛ سوالات و پاسخها، مجلس و راهبرد، فصل بهار، شماره 33، صفحات 223 تا 254
14. ستاری‌فر، م. (1381). طرح برپایی نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی کشور. فصلنامه برنامه و بودجه، 7 (2)، 3-31.
15. سعیدی، ع. ا. (1387). چالشها و فرصتهای فراروی نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی در ایران. کتاب ماه علوم اجتماعی، سال یازدهم، شماره 1 (پیاپی 109)، صفحات 90 تا 101
16. عزیزی مهر، خ. (1389). دولت و سیاستهای رفاهی در ایران معاصر. پایان نامه منتشرنشده. دانشگاه تهران، تهران.
17. غفاری، غ. ر. و امیدی، ر. (1388). کیفیت زندگی: شاخص توسعه اجتماعی. تهران: شیرازه.
18. فیروز آبادی، س. ا. (1389). موازی کاری و ناهماهنگی در نظام رفاهی ایران. کتاب ماه علوم اجتماعی، 34، 100-107.
19. قلی پور، آ. (1385). جامعه‌شناسی سازمانها: رویکرد جامعه‌شناختی به سازمان و مدیریت. تهران: انتشارات سمت.
20. کردونی، ر. و فاضلی، ن. ا. (1388). تحلیل برخی گفتمانهای رفاهی در دوران اصلاحات. فصلنامه رفاه اجتماعی، 9 (32)، 37-66.
21. ماکارو، د. (1378). رفاه اجتماعی (ساختار و عملکرد) (ترجمه م. ت. جغتایی و ف. همتی). تهران: انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی.
22. مدنی قهفرخی، س. (1381). مبانی اختلافی در طراحی نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. فصلنامه رفاه اجتماعی، 1 (4)، 45-62.
23. مدنی، س. (1379). به سوی نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. تهران: انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی.
24. مدنی، س. و شیانی، م. (1381). یافته‌های آماری نظرخواهی از کارشناسان، مدیران و صاحبه‌نظران منتخب در چارچوب مباحث نظری و ساختاری نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
25. مردوخ روحانی، ا. (1391). بررسی الگوی رفاهی در ایران و جهان. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، ویژه نامه نخستین همایش علمی رفاه اجتماعی ایران.
26. مسعودی اصل، م. و همکاران (1388). نظام رفاه اجتماعی در جهان (مطالعه تطبیقی). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
27. میجلی، ج( 1378) رفاه اجتماعی در جهان، ترجمه محمدتقی جغتایی، تهران: انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی، چاپ اول
29. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (1392). وضعیت فقر و نابرابری در ایران در دوره 8 ساله 1384 تا 1391. معاونت رفاه اجتماعی.
30. موسوی، م. ط. و محمدی، م. ع. (1388). مفاهیم و نظریه‌های رفاه اجتماعی. تهران: دانژه.
ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

کد امنیتی را در کادر بنویسید >


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Naeimaei B, Shakouri A. A Study on Challanges and Limitations of Implementation of the Comprehensive Welfare System and Social Security in Iran. Social Welfare. 2017; 16 (63) :9-52
URL: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2722-fa.html

نعیمایی بنیامین، شکوری علی شکوری. چالش های اجرای نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی در ایران دهه ۹۰. رفاه اجتماعی . 1395; 16 (63) :9-52

URL: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2722-fa.html



دوره 16، شماره 63 - ( 12-1395 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه رفاه اجتماعی Social Welfare Quarterly
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 31 queries by YEKTAWEB 3708