Social Welfare Quarterly

fa احساس عدالت اجتماعی در مراکز درمانی سازمان تأمین اجتماعی شهر مشهد: تحلیل دسترسی فضایی و عوامل مؤثر بر ادراک عدالت Perceived Social Justice in Social Security Organization Healthcare Centers in Mashhad: Spatial Accessibility and Factors Associated with Justice Perceptions نابرابری سلامت اصیل orginal مقدمه: درگیریها و تنشهای میان کادر درمان و مراجعان، یکی از چالشهای مستمر نظام سلامت است که پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل‌توجهی به همراه دارد. بخش مهمی از این تنشها ریشه در ادراک نابرابری، فقدان انصاف و احساس بی‌عدالتی در ارائه خدمات درمانی دارد. در این میان، عدالت اجتماعی به‌ویژه در قالب عدالت رویه‌ای و توزیعی، نقشی اساسی در شکل‌گیری اعتماد نهادی، رضایتمندی مراجعان و کاهش تعارضات اجتماعی ایفا می‌کند. از این منظر، بررسی وضعیت دسترسی فضایی مراکز درمانی در کنار شناسایی عوامل مرتبط با ادراک عدالت می‌تواند به تفکیک شرایط مکانی از عوامل نهادی و فردی کمک کند. هدف مطالعه حاضر، تحلیل فضایی دسترسی به مراکز درمانی سازمان تأمین اجتماعی شهر مشهد و بررسی عوامل مؤثر بر احساس عدالت اجتماعی در میان مراجعان این مراکز است. روش: این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی است. جامعه آماری شامل ۳۰۰ نفر از مراجعان دو بیمارستان فعال سازمان تأمین اجتماعی در شهر مشهد بود. داده‌ها از طریق مشاهدات میدانی و پرسشنامه ساختاریافته گردآوری شد. تحلیل فضایی دسترسی به مراکز درمانی با استفاده از مدل P-Median در نرم‌افزار GIS انجام شد و برای تحلیل کمی داده‌ها و شناسایی عوامل مؤثر بر احساس عدالت اجتماعی، از رگرسیون خطی چندمتغیره در نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها: تنها دو بیمارستان فعال تأمین اجتماعی در شهر مشهد وجود دارد و بخش قابل‌توجهی از جمعیت شهری برای بهره‌مندی از خدمات آنها، متحمل هزینه‌های زمانی و مالی بالا می‌شوند. احساس عدالت اجتماعی در بیش از یک‌سوم پاسخگویان پایین بود. نتایج رگرسیون نشان داد که اعتماد به توانمندی کارکنان، سطح سواد، ادراک انصاف و احساس امنیت پیش‌بینی‌کننده‌های مثبت و احساس بیگانگی اجتماعی و موقعیت مکانی محل سکونت پیش‌بینی‌کننده‌های منفی احساس عدالت اجتماعی هستند. این متغیرها درمجموع ۵۳ درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین می‌کنند. بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد که در میان متغیرهای واردشده به مدل رگرسیون، عوامل نهادی و ادراکی، به‌ویژه اعتماد به کارکنان، ادراک انصاف و احساس امنیت، نقش برجسته‌تری در تبیین احساس عدالت اجتماعی دارند؛ درحالی‌که تحلیل فضایی، محدودیت و تمرکز مکانی دسترسی به مراکز درمانی را نشان می‌دهد. بر این اساس، ارتقای کیفیت خدمات، افزایش شفافیت و تقویت عدالت رویه‌ای می‌تواند نقش مؤثری در کاهش تنشها و افزایش رضایتمندی مراجعان ایفا کند.   Introduction: Conflicts and tensions between healthcare personnel and service users remain a persistent challenge within health systems, imposing social and economic costs. Many originate from perceived inequality, lack of fairness, and injustice in healthcare service delivery. Social justice, particularly its procedural and distributive dimensions, influences institutional trust, patient satisfaction, and conflict mitigation. This study aimed to analyze spatial accessibility to Social Security healthcare facilities in Mashhad and identify determinants of perceived social justice among service users. Method: This descriptive–analytical study included 300 users of two Social Security hospitals in Mashhad. Data were collected through field observations and a structured questionnaire. Spatial accessibility was evaluated using the P-Median model in a GIS environment, while multivariate linear regression in SPSS was used to examine the factors associated with perceived social justice. Findings: Only two Social Security hospitals serve Mashhad, requiring a substantial proportion of the urban population to incur considerable temporal and financial costs to access their services. More than one-third of respondents reported low perceived social justice. Regression analysis indicated that trust in staff competence, educational attainment, perceived fairness, and sense of security were positively associated with perceived social justice, whereas social alienation and residential location were negatively associated with it. Collectively, these variables explained 53% of the variance in perceived social justice. Discussion: Institutional and perceptual factors, particularly trust in healthcare personnel, perceived fairness, and sense of security, demonstrated greater explanatory importance than spatial factors. Although spatial analysis revealed geographic concentration and accessibility constraints, improving service quality, enhancing transparency, and strengthening procedural justice may substantially mitigate tensions and improve service-user satisfaction. دسترسی به خدمات درمانی, تأمین اجتماعی, احساس عدالت, اعتماد, مشهد Access to health services, social security, sense of justice, trust, Mashhad 0 0 http://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-580-5&slc_lang=fa&sid=1 Rostam Saberifar رستم صابری فر r_saberifar@pnu.ac.ir 0000-0002-1523-0293 Yes Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Law and Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران Saeid Sadeghipour سعید صادقی پور 0000-0003-2113-5644 No Social Security Organization of Mashhad, Mashhad, Iran سازمان تامین اجتماعی مشهد، مشهد، ایران