Social Welfare Quarterly

fa تحلیل کیفی تحولات نظام ارزی و دلالتهای آن برای رفاه اقتصادی و نابرابری درآمدی در ایران Qualitative Analysis of Exchange Rate Regime Evolution and Its Implications for Economic Welfare and Income Inequality in Iran ارزیابی سیاستهای اقتصادی اصیل orginal <div style="text-align: justify;">مقدمه: نظام ارزی در هر اقتصادی نقشی بنیادین در تعیین رفاه اقتصادی و توزیع درآمد دارد. در ایران، وابستگی به درآمدهای نفتی و آسیب‌پذیری در برابر شوکهای خارجی، به‌ویژه تحریمها، اهمیت بررسی تحولات نظام ارزی را دوچندان کرده است. این پژوهش به تحلیل کیفی تحولات نظام ارزی ایران و دلالتهای آن برای رفاه اقتصادی و نابرابری درآمدی طی دوره ۱۳۴۶ تا ۱۴۰۰ می‌پردازد. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی انجام شد. شاخصهای کلیدی شامل درآمد سرانه واقعی، ضریب جینی و شاخص رفاه سن بودند. داده‌ها از بانک مرکزی و مرکز آمار ایران استخراج شد. نظامهای ارزی بر اساس سیاستهای اعلامی و عملکرد واقعی طبقه‌بندی و تحلیلها با اتکا بر آمار توصیفی و شاخصهای ترکیبی انجام شدند. یافته‌ها: تحلیل کیفی شواهد نشان می‌دهد دوره‌های تثبیت نرخ ارز، هرچند ثبات ایجاد کردند، با رانت‌جویی، تخصیص ناکارآمد منابع و تضعیف تولید داخلی همراه شدند. در مقابل، دوره‌های نظام شناور و چندنرخی با نوسانات ارزی، افت قدرت خرید خانوار، تورم فزاینده و تشدید نابرابری درآمدی همراه بودند. شاخص رفاه سن افت شدید رفاه در دوران جنگ تحمیلی و تحریمهای پس از سال ۱۳۹۱ را نشان می‌دهد، درحالی‌که بازه ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۸ به دلیل رشد درآمدهای نفتی و ثبات درآمدهای ارزی با بهبود نسبی شاخصهای رفاه همراه بود. بحث: یافته‌ها پیچیدگی دلالتهای تحولات نظام ارزی بر رفاه اقتصادی و نابرابری درآمد را تأیید می‌کنند. تحقق نظام ارزی پایدار نیازمند هماهنگی سیاستهای پولی، مالی و ارزی و توجه به عدالت اجتماعی است. همچنین شاخصهای ترکیبی مانند رفاه سن ارزیابی جامع‌تری از پیامدهای سیاستهای ارزی ارائه می‌دهند. </div> Introduction: The exchange rate regime plays an important role in economic welfare and income distribution. Given Iran’s dependence on oil revenues and vulnerability to external shocks, particularly sanctions, this study examines the evolution of Iran’s exchange rate regime and its implications for welfare and income inequality during 1967–.2021 Method: This study employs a qualitative, descriptive–analytical approach using time-series data. Real per capita income, the Gini coefficient, and Sen’s Welfare Index are used as key indicators. Data were obtained from the Central Bank of Iran and the Statistical Center of Iran. Exchange rate regimes were classified based on official policies and actual practices, and their outcomes were assessed using descriptive statistics and composite indicators. Findings: The results show that fixed exchange rate regimes provided relative stability but were associated with rent-seeking, inefficient resource allocation, and pressures on domestic production. Floating and multiple exchange rate regimes, particularly during external shocks, were accompanied by exchange rate volatility, inflation, declining purchasing power, and rising income inequality. Sen’s Welfare Index indicates significant welfare deterioration during the Iran–Iraq War and the post-2012 sanctions period, while 1999–2009 witnessed relative improvements due to higher oil revenues and exchange rate stability. Discussion: The welfare and distributional effects of exchange rate regimes depend on their interaction with monetary and fiscal policies and external conditions. Sustainable exchange rate management requires coordinated macroeconomic policies and targeted social protection. Sen’s Welfare Index provides a comprehensive measure for assessing exchange rate policy outcomes. نظام ارزی, رفاه اقتصادی, نابرابری درآمدی, شاخص جینی, شاخص سن Exchange rate regime, Economic welfare, Income inequality, Gini coefficient, Sen’s Index 0 0 http://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4507-2&slc_lang=fa&sid=1 yasser MOhammadi nesheli یاسر محمدی نشلی y.mohammadi@semnan.ac.ir 0009-0005-9304-4591 Yes Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Semnan University, Semnan, Iran گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران rahman saadat رحمان سعادت 0000-0002-2600-4128 No Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Semnan University, Semnan, Iran گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران abdal mohammad kashiyan عبدالمحمد کاشیان 0000-0002-5352-1446 No Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Semnan University, Semnan, Iran گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران