fa مرور قلمرو مطالعات اوباشگری در فوتبال ایران آسیبهای اجتماعی مروری 1 review <span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA"><span b="" zar=""><strong>مقدمه</strong>: پژوهش حاضر با هدف مرور قلمرو مطالعات انجام‌شده درباره پدیده اوباشگری در فوتبال ایران انجام شده است. اوباشگری یا هولیگانیسم به رفتارهای خشونت‌آمیز، پرخاشگرانه و تخریب‌گرانه تماشاگران فوتبال اطلاق می‌شود که در قالب کنشهای جمعی سازمان‌نیافته بروز می‌یابد. با وجود تعدد مطالعات داخلی، تاکنون مرور جامعی برای تحلیل روندهای نظری و روش‌شناختی این حوزه صورت نگرفته است.<br> <strong>روش</strong>: مطالعه حاضر در قالب مرور قلمرو بر اساس دستورالعمل پریزما (۲۰۲۰) طراحی و اجرا شد. جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاههای فارسی‌زبان در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ انجام گرفت. پس از غربالگری، ارزیابی کیفیت با چک‌لیست ابزار ارزیابی کیفیت پژوهشهای دارای روش آمیخته (۲۰۱۸) صورت پذیرفت و درمجموع ۵۰ مقاله واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. داده‌ها با روش تحلیل تماتیک&ndash;تطبیقی موردبررسی قرار گرفتند تا روندها، طبقه‌بندیهای مفهومی و الگوهای نظری موجود ترسیم شود.<br> <strong>یافته‌ها</strong>: نتایج نشان داد بیشتر پژوهشهای ایرانی بر پایه پارادایم اثبات‌گرایی (۷۰ درصد) و با رویکرد کمی (۶۴ درصد) انجام شده‌اند. از میان چارچوبهای نظری، نظریه‌های جامعه‌شناختی (۲۰ درصد) و نظریه ناکامی&ndash;پرخاشگری (۱۶ درصد) بیشترین کاربرد را داشته‌اند. بیشترین تمرکز پژوهشها بر عوامل اجتماعی (۳۰ درصد) و روان‌شناختی (۲۰ درصد) بوده است و هیجانات کاذب به‌عنوان متغیر میانجی پرتکرار گزارش شده است. در مقابل، ابعاد نهادی، فرهنگی و رسانه‌ای در اغلب پژوهشها نادیده گرفته شده‌اند.<br> <strong>بحث</strong>: یافته‌های این مرور نشان می‌دهد که ادبیات اوباشگری در ایران بیشتر بر تبیینهای فردی و رفتاری متمرکز بوده و به ابعاد ساختاری، فرهنگی و نهادی کمتر توجه کرده است. ازاین‌رو، فهم جامع این پدیده مستلزم بهره‌گیری از رویکردی میان‌رشته‌ای است که عوامل اجتماعی، روان‌شناختی، رسانه‌ای و نهادی را به‌صورت توأمان مدنظر قرار دهد. همچنین، توسعه پژوهشهای کیفی، تفسیری و سیاست‌محور می‌تواند به شناخت عمیق‌تر سازوکارهای شکل‌گیری خشونت ورزشی و طراحی راهبردهای مؤثرتر برای پیشگیری و مدیریت آن کمک کند.</span></span></span></span></span></span></span> <div class="lRu31" dir="ltr"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span new="" roman="" times=""><strong>Introduction</strong>:This study provides a scoping review of research on football hooliganism in Iran. Despite the growing body of studies since the early 2000s, no comprehensive synthesis has examined their theoretical, methodological, and thematic orientations. Football hooliganism is understood as collective and often violent spectator behavior emerging from social frustration and emotional arousal.<br> <strong>Method</strong>:. Following the PRISMA 2020 guidelines, a systematic search was conducted in major Persian academic databases (SID, MagIran, ISC, Noormags, and Ensani). Studies published between 2000 and 2024 were screened according to predefined inclusion criteria. Fifty eligible articles were identified and assessed using the MMAT (2018) quality appraisal tool. Data were analyzed through thematic and comparative approaches to identify dominant research patterns.<br> <strong>Findings</strong>: The findings indicate that most studies were grounded in a positivist paradigm (70%) and employed quantitative methods (64%). Research primarily focused on aggressive and violent spectator behaviors. Sociological perspectives (20%) and frustration&ndash;aggression theory (16%) were the most frequently applied theoretical frameworks. Social factors (30%) and psychological variables (20%) emerged as the most commonly investigated determinants, while false emotions and leader influence were identified as key mediating factors. Overall, the literature tends to explain hooliganism through linear causal models emphasizing individual and social factors.<br> <strong>Discussion</strong>: The findings suggest that research on football hooliganism in Iran has largely emphasized individual and behavioral explanations, with limited attention to structural, cultural, and institutional factors. A more comprehensive understanding of the phenomenon requires interdisciplinary approaches that integrate social, psychological, media, and institutional dimensions. Future qualitative and policy-oriented studies could provide deeper insights into the causes of sports-related violence and inform more effective prevention strategies.</span></span></span></span><br> <br> <span class="ZSCsVd"></span><div class="OvtS8d" jsname="yiB9Md" jscontroller="msAMEf"></div><div jsname="rYMao" jscontroller="gNRIbd" jsaction="focusin:s5kOj;FzgWvd:uRAjKb,mebvqd,WSLPRc;bITzcd:n1Ixlc,dBh71c;iFFCZc:oeyCVc;EDR5Je:TEj9Q;Rld2oe:KkQIMc,wz6Dg" id="ow17" __is_owner="true"></div></div> <div aria-hidden="true" class="UdTY9 WdefRb" data-location="2" jsaction="agoMJf:gXkcrf;h5CHLc:RHer4,P6Fjxb;rpiAHc:GitQp,fNH7he" jscontroller="LCd6Fb" jsname="c3wAjc"><div class="kO6q6e" jsname="jTaUub"></div></div> اوباشگری, فوتبال, مرور نظام‌مند, رفتار تماشاگران, نظریه ناکامی–پرخاشگری Football hooliganism, scoping review, spectator behavior, frustration–aggression theory, Iran. 0 0 http://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3896-1&slc_lang=fa&sid=1 fahimeh nazari فهیمه نظری 0000-0003-1712-6761 No Independent Researcher, Iranian Sociological Association, Tehran, Iran پژوهشگر مستقل، انجمن جامعه‌شناسی ایران، تهران، ایران milad norouzi میلاد نوروزی Milad.norouzi67@outlook.com 0000-0003-3852-6123 Yes Iranian Sociological Association, Tehran, Iran ، انجمن جامعه‌شناسی ایران، تهران، ایران mohamad ali mohamadi ghareh ghani محمدعلی محمدی قره قانی 0000-0002-6346-8255 No Social Welfare Management Research Center. Social Health Research Institute. University of Rehabilitation Sciences and Social Health. Tehran. Iran مرکز تحقیقات مدیریت رفاه اجتماعی. پژوهشکده سلامت اجتماعی. دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی. تهران. ایران