fa بررسی محتوای کتب درسی دوره ابتدایی بر اساس مولفه‌های حقوق کودک کودک، کودکان کار و خیابانی اصیل orginal <span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">مقدمه:</span></b> <span lang="FA">سال‌های کودکی دوران مهم و حساسی برای حمایت و تحقق حقوق کودکان است. </span><span lang="FA">نظام آموزشی به واسطه کتاب‌های درسی می‌تواند نقش مهمی در آموزش و به رسمیت شناختن حقوق کودکان در دوره ابتدایی ایفا نماید. هدف از انجام این پژوهش بررسی محتوای کتب درسی دوره اول ابتدایی براساس مولفه‌های حقوق کودک بود. </span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">روش</span></b><span lang="FA">: این پژوهش ترکیبی (کیفی و کمی)</span><span lang="FA"> است. در بخش کیفی، اسناد بین‌المللی و ملی بررسی و مولفه‌ها و شاخص‌های حقوق کودک استخراج شد. همچنین از نتایج پژوهش طهماسب‌زاده‌شیخلرو همکاران(2022) به دلیل قرابت و جامعیت استفاده و چک‌لیستی طراحی شد که اعتبار آن توسط اساتید دانشگاه و دو متخصص حقوق کودک تایید گردید. در بخش کمی، 9 جلد کتاب درسی سال تحصیلی 1403 شامل (فارسی، علوم، هدیه و مطالعات) دوره اول ابتدایی به صورت هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. واحد تحلیل شامل متن، تمرین‌ها و تصاویر بود که به صورت دستی شمارش شد. پایایی داده‌ها با روش اجرای مجدد و محاسبه ضریب توافق بین دو پژوهشگر مستقل انجام و مقدار آن 0/82 به دست آمد. برای تحلیل کمی داده‌ها از روش آنتروپی شانون استفاده گردید. </span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافت</span></b><span lang="FA"><strong>ه‌ها</strong>: نشان داد که در مجموع 9 کتاب بررسی شده دوره اول ابتدایی بیشترین ضریب اهمیت در بین مولفه‌های حقوق کودک، مربوط به مولفه حقوق اجتماعی(0/990) دارای بالاترین ضریب اهمیت و مولفه حقوق بهداشتی (0/248) دارای کمترین ضریب اهمیت بوده است. همچنین کتاب علوم پایه دوم و مطالعات پایه سوم به ترتیب بیشترین فراوانی و فارسی پایه اول کمترین توجه را به مولفه‌های حقوق کودک داشته‌اند. </span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">بحث: </span></b><span lang="FA">نتایج بیانگر عدم رعایت توازن، </span><span lang="FA">پراکندگی، </span><span lang="FA">توزیع نامتعادل، عدم پیوستگی و ناکافی بودن محتوای مورد نیاز درباره مولفه‌های حقوق کودک در محتوای کتاب‌های درسی دوره اول ابتدایی است که نشان‌دهنده بار اطلاعاتی ناکافی درباره مواد کنوانسیون حقوق کودک و نیازمند بازنگری و اصلاح است. <span style="font-family:"B Lotus""></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</span> <span style="line-height:1;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="unicode-bidi:embed"><strong>Introduction</strong>:&nbsp;Childhood is a vital and sensitive period for supporting and realizing children&#39;s rights. The education system can play a significant role in teaching and instilling an understanding of these rights during the elementary years through school textbooks. This study aimed to analyze the content of first-stage (grades 1&ndash;3) elementary school textbooks based on child rights components.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><strong>Method</strong>:&nbsp;A mixed-methods approach (sequential exploratory design) was employed. In the qualitative phase, national and international documents on child rights were reviewed to extract relevant components and indicators, which were then used to develop a comprehensive checklist. The checklist&#39;s validity was confirmed by academic experts and two child rights specialists. In the quantitative phase, nine textbooks from the 2024&ndash;2025 academic year for the first educational stage (grades 1&ndash;3)&mdash;including Persian (Farsi), Science, Religious Education, and Social Studies&mdash;were purposefully selected for content analysis. The units of analysis encompassed text, exercises, and illustrations, which were manually coded. Inter-coder reliability was established through repeated coding and<b> </b>inter-rater agreement, yielding a coefficient of 0.82. Shannon&#39;s entropy technique was used to quantify the importance and weight of each identified component.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><strong>Findings</strong>:&nbsp;The results indicated an imbalance in the coverage of child rights components. The&nbsp;social rights&nbsp;component received the highest importance weight (0.990), while&nbsp;health rights&nbsp;had the lowest (0.248). Among the textbooks, second-grade&nbsp;<i>Science</i>&nbsp;(with 190 coded items) and third-grade&nbsp;<i>Social Studies</i>&nbsp;(179 items) showed the highest frequency of child rights content. In contrast, first-grade&nbsp;<i>Persian</i>&nbsp;(29 items) showed the least attention to these themes.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><strong>Discussion</strong>:&nbsp;The findings reveal a pattern of&nbsp;imbalance, dispersion, lack of continuity, and inadequacy&nbsp;in the coverage of child rights components within the analyzed textbooks. This indicates insufficient integration of principles from the Convention on the Rights of the Child (CRC) into the curriculum. The current content requires systematic revision and enrichment to ensure a balanced, coherent, and sufficient representation of all child rights domains, thereby better fulfilling the educational system&#39;s role in promoting child rights awareness from an early age.</span></span></span></span><br> &nbsp; تحلیل محتوا, حقوق کودک, دوره ابتدایی, کتاب‌ درسی Content Analysis, Children's Rights, Elementary School, Textbook, Curriculum 0 0 http://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4670-1&slc_lang=fa&sid=1 Batool Sabzeh بتول سبزه b.sabzeh@cfu.ac.ir 0000-0003-0771-5845 Yes Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Tahmineh Bazgir تهمینه بازگیر 0009-0004-7977-921x No Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران maryam sameipour مریم سمیع پور 0000-0005-5190-9593 No Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران