fa الگوی فضایی نابرابری توسعه در مناطق 22گانه کلانشهر تهران رفاه اجتماعی اصیل orginal <strong>مقدمه</strong>: در یک قرن اخیر، نسبت شهرنشینی در ایران چهار برابر افزایش یافته است و در حال حاضر سه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>چهارم جمعیت کشور در شهرها زندگی می<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>کنند. روند شتابان گذار شهری در ایران با افزایش تمایز و نابرابری نه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>تنها بین شهرها، بلکه درون شهرها و بین مناطق مختلف شهری همراه بوده است. ازاین<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>رو، یکی از ویژگیهای بارز کلان<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>شهر تهران، نابرابری فضایی و منطقه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ای آن است. در این راستا، هدف اصلی مقاله بررسی میزان و الگوهای نابرابری فضایی با استفاده از سنجش و پهنه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>بندی توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق 22 گانه شهر تهران است.<br> <strong>روش</strong>: مقاله در چارچوب سطح<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>بندی توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ای طراحی شده و روش تحقیق آن، توصیفی-تحلیلی است. در سنجش توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافتگی مناطق از شیوه تصمیم<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>گیری چندشاخصه (<span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">MCDM</span></span>) استفاده شده است. تعداد 16 شاخص اقتصادی و اجتماعی از داده<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>های سرشماری 1390 شهر تهران استخراج و بر مبنای به<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>کارگیری دو تکنیک تاپسیس و تحلیل عاملی، سطح توسعه مناطق سنجش شده است.<br> <strong>یافته</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ها</strong>: بیشترین درجه توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافتگی به منطقه 3 و کم<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ترین آن به منطقه 17 تهران تعلق دارد. بالاترین نمره توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافتگی، به<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ترتیب، برای مناطق 3، 1، 2، 6 و 5 و پایین<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ترین آن، به<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ترتیب، برای مناطق 17، 19، 18، 15، 16 و 20 شهری تهران به<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>دست آمد. نتایج دو تکنیک تاپسیس و تحلیل عاملی در سنجش و رتبه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>بندی میزان توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافتگی مناطق 22 گانه شهری تهران تقریباً یکسان و از همبستگی مثبت و بسیار بالایی (99/0) برخوردار بود. بر مبنای تحلیل خوشه، مناطق شهری تهران ازنظر درجه توسعه اقتصادی و اجتماعی در پنج گروه سطح<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>بندی شدند؛ چهار منطقه 3، 1، 2 و 6 مناطق توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافته (برخوردار) شهر تهران هستند. دو منطقه 5 و 7 نسبتاً توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافته محسوب می<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>شوند. سطح توسعه در شش منطقه 4، 8، 22، 13، 21 و 11 متوسط است و پنج منطقه 10، 14، 9، 12 و 20 در گروه مناطق کم<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>تر توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافته قرار دارند. درنهایت، پنج منطقه 16، 15، 18، 19 و 17 مناطق توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>نیافته (خیلی محروم) تهران هستند.<br> <strong>بحث</strong>: نتایج دلالت بر آن دارد که بین مناطق مختلف شهر تهران ازنظر سطح توسعه اقتصادی و اجتماعی تفاوت محسوس و معناداری وجود دارد. مناطق کم<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>تر توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافته و توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>نیافته بیشتر در جنوب و جنوب شرقی شهر هستند، مناطق متوسط و نسبتاً توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافته در مرکز و غرب شهر تهران قرار دارند و مناطق توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>یافته (برخوردار) در شمال شهر واقع شده<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>اند. بدین ترتیب، نابرابری فضایی در ابعاد مختلف توسعه<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>ای مشخصه بارز کلان<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>شهر تهران است و فضاهای نابرابر شهری عامل کلیدی توسعه ناپایدار شهری محسوب می<span dir="LTR"><span style="font-family:calibri,sans-serif;">‌</span></span>شود. <strong>Introduction:</strong> In the recent century, urbanization ratio has increased four times in Iran and now three quarters of the population lives in urban areas. Rapid urban transition of Iran is associated with an increase in differentiation and inequality not only among cities, but also within cities and among urban districts. Thus, one of the key features of Tehran metropolis is regional and spatial inequality. In this regard, the main aim of this study is to investigate the extent and patterns of spatial inequality using the socio-economic index in 22 districts of Tehran.<br> <strong>Method</strong>: The study was designed in the developmental leveling framework and&nbsp; descriptive-analytical as research method was applied. Multiple criteria decision making (MCDM) procedure was used to measure the development of the districts. TOPSIS and factor analysis as technical methods and 16 social - economic indicators from 2011 census data were used.&nbsp;&nbsp;<br> <strong>Findings</strong>: Results indicated the highest degree of development belong to region 3 and the lowest belong to district 17 of Tehran. The highest score of development, respectively, for the 3, 1, 2, 6 and 5 districts and the lowest one for the districts of 17, 19, 18, 15, 16 and 20, respectively, were found. The Results of TOPSIS and factor analysis techniques in measuring and ranking of the 22 districts of Tehran based on socio-economic development index were almost similar with a very high positive correlation (0.99). Using cluster analysis, we classified the 22 districts of Tehran into five groups in terms of socio-economic development levels; four districts including 3, 1, 2 and 6 were grouped as developed areas. The districts of 5 and 7 were relatively developed areas. Six districts of 4, 8, 22, 13, 21, and 11 were categorized as areas with moderate development level. Five districts (10, 14, 9, 12 and 20) were in the less developed group. Finally, the five districts including 16, 15, 18, 19 and 17 were classified as underdeveloped (very poor) areas in Tehran.&nbsp;<br> <strong>Discussion</strong>: Results indicated that there are significant differences between urban districts of Tehran city in terms of the socio-economic development index. Underdeveloped and less developed regions are located in the south and southeast of Tehran city; moderate and relatively developed areas are found in the central and west parts of Tehran; finally, developed (rich) areas are located in the northern half of the Tehran city. In general, spatial inequality in various aspects of development is the distinguishing feature of Tehran metropolis and also, urban spatial inequality is a key driver of urban unsustainable development تکنیک تاپسیس, توسعه اقتصادی-اجتماعی, توسعه پایدار, نابرابری فضایی metropolis,socio-economic development, spatial inequality, sustainable development, TOPSIS. 149 184 http://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2456-2&slc_lang=fa&sid=1 Rasoul Sadeghi رسول صادقی Yes دانشگاه تهران Nasibeh Zanjari نسیبه زنجری No دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی