سیاست داوری نشریه رفاه اجتماعی
فصلنامه رفاه اجتماعی ، متعهد است فرایند داوری دوسوکور را بر اساس «آییننامه رفتار حرفهای و بهترین رویههای کمیته اخلاق نشر (COPE)» و «توصیههای کمیته بینالمللی سردبیران مجلات پزشکی [d1] (ICMJE) برای انجام، گزارش، ویرایش و انتشار آثار علمی در مجلات پزشکی» اجرا کند. سیاستها و دستورالعملهای نشریه برای داوران نیز در دسترس است.
فرایند داوری
تمامی مقالات ارسالشده پیش از ورود به فرایند داوری، تحت غربالگری اولیه سردبیری قرار میگیرند. این ارزیابی مقدماتی توسط سردبیر مسئول و/یا حداقل دو نفر از اعضای هیئت تحریریه انجام میشود تا مشخص شود مقاله در حوزه موضوعی نشریه قرار دارد، با سیاستهای سردبیری و الزامات ارسال مقاله مطابقت دارد و حداقل استانداردهای لازم از نظر کیفیت علمی، اصالت، رعایت اصول اخلاقی و استحکام روششناختی برای ارجاع به داوری خارجی را داراست.
سرمقالهها، نامهها و سایر مطالب دعوتشده ممکن است پس از ارزیابی سردبیری پذیرفته شوند. در مورد سایر انواع مقالات ، هیئت تحریریه میتواند در صورتی که مقاله بهوضوح خارج از حوزه موضوعی نشریه باشد، استانداردهای علمی یا اخلاقی نشریه را رعایت نکند، از اصالت یا کیفیت روششناختی کافی برخوردار نباشد یا صرفنظر از نتیجه داوری شانس معقولی برای انتشار نداشته باشد، بدون ارجاع به داوری خارجی مقاله را رد کند. هدف از این تصمیم اولیه، ارائه پاسخ بهموقع به نویسندگان و جلوگیری از تأخیرهای غیرضروری است.
در صورت لزوم، ممکن است از نویسندگان خواسته شود پیش از تصمیمگیری درباره ارجاع مقاله به داوری خارجی، اصلاحات جزئی فنی یا ویرایشی را انجام دهند.
مقالاتی که با موفقیت از مرحله غربالگری سردبیری عبور کنند، در یک فرایند داوری دوسوکور توسط حداقل دو داور مستقل خارجی که در حوزه موضوعی مربوطه دارای تخصص شناختهشده هستند، ارزیابی میشوند. داوران بر اساس صلاحیتهای علمی، سوابق پژوهشی و نداشتن تعارض منافع انتخاب میشوند. چنانچه توصیههای داوران تفاوت قابلتوجهی داشته باشد یا نیاز به نظر تخصصی بیشتری احساس شود، دبیر اجرایی/سردبیر مسئول یا سردبیر میتواند پیش از اتخاذ تصمیم نهایی، از یک یا چند داور دیگر دعوت به عمل آورد.
نشریه تمامی اقدامات معقول را برای حفظ ناشناسبودن نویسندگان و داوران در سراسر فرایند داوری انجام میدهد. نویسندگان مسئول اطمینان از این موضوع هستند که نسخه ارسالی برای داوری کاملاً ناشناسسازی شده و حاوی اطلاعاتی نباشد که بتواند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم هویت آنان را آشکار کند.
فرایند داوری توسط دبیر علمی یا دبیر مسئول هماهنگ میشود. وی نظرات داوران را ارزیابی کرده و توصیه خود را به سردبیر ارائه میکند. تصمیم نهایی درباره پذیرش، اصلاح یا رد مقاله، منحصراً بر عهده سردبیر است.
نشریه تلاش میکند فرایند داوری را ظرف مدت ۲ تا 5 ماه تکمیل کند. معمولاً از نویسندگان انتظار میرود نسخه اصلاحشده مقاله را حداکثر ظرف دو هفته پس از دریافت نظرات داوران ارسال کنند؛ مگر اینکه مهلت دیگری با دفتر نشریه توافق شده باشد.
جزئیات بیشتر درباره گردش کار فرایند داوری نشریه در بخش مربوطه ارائه شده است.
نقش داوران
داوران از ارکان اصلی فرایند ارزیابی علمی نشریه هستند. با توجه به اینکه نشریه از نظام داوری دوسوکور استفاده میکند، داوران موظفاند هویت خود را به هیچ شکل و در هیچ مرحلهای افشا نکنند.
داور باید در صورت احساس نداشتن صلاحیت فنی برای ارزیابی مقاله، ناتوانی از انجام داوری در مهلت مقرر، یا وجود تعارض منافع، بلافاصله از پذیرش داوری مقاله خودداری کند.
تمامی مقالات ارسالی باید محرمانه تلقی شوند. دریافت نظر یا مشورت از افراد خارج از فرایند داوری تنها با تأیید سردبیر مجاز است.
هیچ داوری نباید مقالهای را که برای ارزیابی دریافت کرده است، بدون هماهنگی و اجازه سردبیر برای داوری به داور دیگری واگذار کند؛ در چنین شرایطی باید بلافاصله از داوری مقاله انصراف دهد.
داوران بهعنوان پایه و اساس فرایند کیفیتسنجی نشریه باید اطمینان حاصل کنند که مقالات منتشرشده از کیفیت علمی بالا و اصالت کافی برخوردار باشند. همچنین اگر داور اطلاع یابد مقالهای که برای او ارسال شده همزمان در نشریه یا مجله دیگری در دست بررسی است، باید موضوع را به سردبیر اطلاع دهد.
برای تحلیل و ارزیابی مقاله، قواعد سخت و تغییرناپذیری وجود ندارد و ارزیابی میتواند متناسب با هر مورد و با توجه به ارزش علمی، کیفیت و اصالت مقاله انجام شود.
بهطور کلی، موارد زیر میتواند در فرایند داوری بررسی شود:
موارد قابل بررسی در داوری
ساختار مقاله و میزان انطباق آن با دستورالعملهای نویسندگان؛
هدف و مقصود مقاله؛
نحوه استفاده از پیوندها و گذارههای منطقی میان بخشهای مقاله؛
مقدمه ارائهشده و نتیجهگیری/پیشنهادهای ارائهشده؛
منابع مورد استفاده برای مستندسازی و پشتیبانی از محتوای مقاله؛
گرامر، علائم نگارشی و املاء؛ همچنین مسائل مرتبط با سرقت علمی؛
تناسب مقاله با اهداف و نیازهای نشریه.
راهنمای داوران
نظر داور یکی از عناصر اصلی در فرایند داوری همتا و از عوامل مؤثر در تصمیمگیری درباره پذیرش یا رد مقاله است. از تمامی داوران درخواست میشود مقالات ارجاعشده را با دقت و جزئیات مطالعه کرده و نظرات خود را بدون هرگونه سوگیری ارائه کنند؛ اقدامی که به ارتقای کیفیت نشریه کمک خواهد کرد.
تمامی دستنوشتهها بهصورت دوسوکور داوری میشوند. فصلنامه رفاه اجتماعی بر این باور است که داوری همتا، پایه و اساس حفظ کیفیت و یکپارچگی پژوهشهای علمی و دانشگاهی است.
داور در مقام مشاور سردبیران، دبیر علمی و سردبیر فعالیت میکند و تصمیم نهایی توسط آنان و با کمک کمیته تحریریه برای مقالات پژوهشی و بیشتر مقالات تحلیلی اتخاذ میشود. نتیجه تصمیم به داور اطلاع داده خواهد شد. حتی در صورت عدم پذیرش مقاله، نشریه مایل است نظرات سازندهای ارائه شود که به نویسنده در بهبود مقاله کمک کند.
تمامی مقالات منتشرنشده اسناد محرمانه محسوب میشوند. اگر از شما برای داوری مقالهای دعوت شود، لطفاً محتوای آن را حتی با همکاران خود نیز مطرح نکنید.پس از دریافت دعوت داوری، فرم داوری نشریه را تکمیل کنید.توصیه میشود به هر دعوت داوری که دریافت میکنید پاسخ دهید.اگر مقاله خارج از حوزه تخصصی شماست یا زمان کافی برای انجام داوری ندارید، در اسرع وقت دفتر نشریه را مطلع کنید تا بتواند داور جایگزین تعیین کند. در این مرحله، در صورت امکان میتوانید یک همکار واجد شرایط را نیز پیشنهاد دهید. همچنین توجه داشته باشید که اگر مقاله نویسنده نزد داورانی باقی بماند که به درخواست داوری پاسخ ندادهاند، تصمیمگیری درباره مقاله بهموقع انجام نخواهد شد.
لطفاً «اهداف و حوزه موضوعی نشریه» و «دستورالعمل نویسندگان» را با دقت مطالعه کنید. باید بررسی شود که آیا مقاله برای نشریهای که به آن ارسال شده مناسب است یا خیر. اهداف و حوزه موضوعی نشریه در بخش «اطلاعات نشریه» و صفحات مربوطه در دسترس است.
ویژگی اساسی هر داوری، مفید و سازنده بودن آن است. از داوران انتظار میرود در بیان نظرات خود نسبت به نویسندگان، قاطع اما مؤدب باشند. داوران باید ارزیابی انتقادی و عینی از مقاله را تا حد امکان بهصورت جامع ارائه کنند. داور باید درباره تصمیمگیری در مورد مقاله، توصیه خود را به سردبیر ارائه دهد. گزارش داوری باید شامل پاسخهای دقیق و کامل به پرسشهای مندرج در فرم داوری نشریه باشد. اگر معتقدید مقاله پیش از پذیرش به اصلاح نیاز دارد، پیشنهادهای مشخصی برای بهبود آن ارائه کنید. همچنین اگر احساس میکنید مقاله کیفیت لازم را ندارد و چشمانداز واقعی برای بهبود کافی و انتشار ندارد، رد مقاله را توصیه کنید.
همچنین داور باید:
اصول مهم در نگارش گزارش داوری
گزارش خود را روشن و شفاف بنویسد، بهگونهای که برای افرادی که زبان نخست آنان انگلیسی نیست نیز قابل درک باشد؛
از واژگان پیچیده یا غیرمعمول، بهویژه واژگانی که حتی ممکن است برای انگلیسیزبانها نیز ابهام ایجاد کند، پرهیز کند؛
نکات خود را شمارهگذاری کرده و هنگام ارائه نظرات مشخص، به شماره صفحات و خطوط مقاله ارجاع دهد؛
اگر از داور خواسته شده است فقط درباره بخشها یا جنبههای مشخصی از مقاله اظهارنظر کند، این موارد را بهروشنی مشخص کند؛
با اثر علمی نویسنده همانگونه رفتار کند که انتظار دارد دیگران با اثر علمی خودش رفتار کنند.
فرم امتیازدهی داور
فرم امتیازدهی داور فقط توسط سردبیران مشاهده میشود و نظرات داور برای نویسندگان ارسال خواهد شد. داور همچنین باید مشخص کند که آیا مقاله از نظر گرامر، علائم نگارشی یا املای زبان انگلیسی نیازمند اصلاح است یا خیر؛ این موضوع در فرم داوری پیشبینی شده است.
فرایند بررسی و داوری مقالات نشریه در بخش مربوط به دستورالعمل داوری مقاله ارائه شده است.
محرمانگی و حفظ حریم اطلاعات
این بخش بر اساس«توصیههای ICMJE برای انجام، گزارش، ویرایش و انتشار آثار علمی در مجلات پزشکی» تهیه شده است.
در فصلنامه رفاه اجتماعی، مقالات باید با رعایت کامل محرمانگی نویسندگان بررسی شوند، نویسندگان با ارسال مقاله، نتایج پژوهش علمی و تلاش خلاقانه خود را به سردبیران میسپارند؛ اموری که ممکن است اعتبار حرفهای و مسیر شغلی آنان به آن وابسته باشد. افشای جزئیات محرمانه در جریان داوری میتواند حقوق نویسندگان را نقض کند. داوران نیز از حق محرمانگی برخوردارند و این حق باید توسط سردبیر رعایت شود. محرمانگی ممکن است در صورت طرح ادعای عدم صداقت یا تقلب، حسب ضرورت نقض شود؛ در غیر این صورت، باید کاملاً رعایت شود. سردبیران نباید اطلاعات مربوط به مقالات، از جمله دریافت مقاله، محتوای آن، وضعیت مقاله در فرایند داوری، انتقادات داوران یا سرنوشت نهایی مقاله را در اختیار فردی غیر از نویسندگان و داوران قرار دهند. این ممنوعیت شامل درخواست برای استفاده از مواد و محتوای مقاله در فرایندهای قانونی نیز میشود.
سردبیران باید برای داوران روشن کنند که مقالات ارسالشده برای داوری، مکاتبات و اسناد محرمانه و متعلق به نویسندگان هستند. بنابراین، داوران و اعضای تحریریه باید با خودداری از بحث عمومی درباره آثار نویسندگان یا استفاده از ایدههای آنان پیش از انتشار مقاله، حقوق نویسندگان را رعایت کنند. داوران نباید اجازه داشته باشند از مقاله برای بایگانی شخصی خود نسخهبرداری کنند و نباید آن را با دیگران به اشتراک بگذارند؛ مگر با اجازه سردبیر. داوران باید پس از ارسال گزارش داوری، نسخههای مقاله را بازگردانند یا از بین ببرن سردبیران نیز نباید نسخهای از مقالات ردشده را نگهداری کنند. نظرات داوران نیز نباید بدون اجازه داور، نویسنده و سردبیر منتشر یا به هر شکل دیگری عمومی شود.
راهنماها و نمودارهای فرایندی COPE[d2]
فصلنامه رفاه اجتماعی متعهد است در فرایند داوری و انتشار و در رسیدگی به مسائل مرتبط، دستورالعملها و نمودارهای فرایندی «کمیته اخلاق نشر (COPE)» را رعایت و اجرا کند.
۱. سردبیران
سردبیران ارشد در قبال تمامی مطالب منتشرشده در مجله مسئول هستند. این مسئولیت شامل موارد زیر است:
۱.۱ تلاش برای پاسخگویی به نیازهای خوانندگان و نویسندگان؛
۱.۲ تلاش مستمر برای بهبود و ارتقای مجله؛
۱.۳ ایجاد فرایندهای لازم برای اطمینان از کیفیت مطالبی که منتشر میشوند؛
۱.۴ حمایت از آزادی بیان؛
۱.۵ حفظ تمامیت و صحت سوابق علمی؛
۱.۶ جلوگیری از آنکه نیازها و ملاحظات تجاری موجب خدشه به استانداردهای علمی و اخلاقی شوند؛
۱.۷ آمادگی برای انتشار اصلاحیه، توضیح، بازپسگیری مقاله و عذرخواهی، هرگاه ضرورت داشته باشد.
بهترین رویهها برای سردبیران
- دریافت فعالانه دیدگاههای نویسندگان، خوانندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه درباره راههای بهبود فرایندهای مجله؛
- آگاهی از پژوهشهای انجامشده درباره داوری همتا و انتشار علمی و بازنگری فرایندهای مجله بر اساس یافتههای جدید؛
- حمایت از ابتکارها و اقداماتی که با هدف کاهش تخلفات پژوهشی و انتشاراتی انجام میشوند؛
- حمایت از ابتکارهای آموزشی برای آشناکردن پژوهشگران با اخلاق انتشار؛
- ارزیابی تأثیر سیاستهای مجله بر رفتار نویسندگان و داوران و بازنگری سیاستها، در صورت نیاز، با هدف تشویق رفتار مسئولانه و جلوگیری از تخلف؛
- اطمینان از اینکه اطلاعیههای مطبوعاتی منتشرشده از سوی مجله، پیام مقاله یا پژوهش گزارششده را بهدرستی منعکس کرده و آن را در زمینه مناسب قرار میدهند.
۲. خوانندگان
۲.۱ خوانندگان باید درباره تأمینکنندگان مالی پژوهش یا سایر فعالیتهای علمی و نیز درباره اینکه تأمینکنندگان مالی چه نقشی در انجام پژوهش و انتشار آن داشتهاند، در صورت وجود چنین نقشی، اطلاع داشته باشند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- اطمینان از اینکه تمامی گزارشها و مقالات مروری پژوهشی توسط داوران واجد صلاحیت، از جمله در صورت لزوم داوران آماری، بررسی شدهاند؛
- اطمینان از اینکه بخشهایی از مجله که تحت داوری همتا قرار نگرفتهاند، بهروشنی مشخص شدهاند؛
- اتخاذ فرایندهایی که دقت، کاملبودن و شفافیت گزارشهای پژوهشی را تقویت کنند، از جمله ویرایش تخصصی و استفاده از دستورالعملها و چکلیستهای مناسب؛
- بررسی امکان تدوین سیاست شفافیت با هدف افشای حداکثری اطلاعات درباره منشأ و پیشینه مطالب غیرپژوهشی؛
- استفاده از نظامهای تعیین نویسندگی یا مشارکت علمی که رویه مناسب را ترویج کنند؛ بهگونهای که فهرست نویسندگان بهطور دقیق نشان دهد چه کسانی در انجام کار مشارکت داشتهاند و از تخلفاتی مانند نویسندگی پنهان و نویسندگی مهمان جلوگیری شود؛
- اطلاعرسانی به خوانندگان درباره اقداماتی که برای اطمینان از ارزیابی عینی و بیطرفانه مقالات ارسالی از سوی کارکنان یا اعضای هیئت تحریریه مجله انجام میشود.
۳. روابط با نویسندگان
۳.۱ تصمیم سردبیران درباره پذیرش یا رد مقاله برای انتشار باید بر اساس اهمیت، اصالت و شفافیت مقاله، اعتبار مطالعه و ارتباط آن با حوزه موضوعی و مأموریت مجله باشد.
۳.۲ سردبیران نباید تصمیم خود مبنی بر پذیرش مقاله را تغییر دهند، مگر اینکه مشکلات جدی در مقاله شناسایی شده باشد.
۳.۳ سردبیران جدید نباید تصمیم سردبیر قبلی درباره انتشار مقالهای را تغییر دهند، مگر اینکه مشکلات جدی در مقاله شناسایی شده باشد.
۳.۴ شرح فرایندهای داوری همتا باید منتشر شود و سردبیران باید آمادگی داشته باشند هرگونه انحراف مهم از فرایندهای اعلامشده را توجیه کنند.
۳.۵ مجله باید سازوکاری مشخص برای اعتراض نویسندگان به تصمیمات سردبیری داشته باشد.
۳.۶ سردبیران باید راهنمای جامعی برای نویسندگان درباره تمام موارد مورد انتظار از آنان منتشر کنند. این راهنما باید بهطور منظم بهروزرسانی شود و به این آییننامه ارجاع دهد یا به آن پیوند داشته باشد.
۳.۷ سردبیران باید درباره معیارهای نویسندگی و اینکه چه افرادی باید بهعنوان مشارکتکننده معرفی شوند، مطابق استانداردهای علمی حوزه مربوطه، راهنمایی ارائه کنند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- بازبینی منظم دستورالعملهای نویسندگان و ارائه پیوند به دستورالعملهای مرتبط؛
- اعلام منافع متعارض مربوط به تمامی مشارکتکنندگان و انتشار اصلاحیه در صورتی که تعارض منافع پس از انتشار مقاله آشکار شود؛
- اطمینان از انتخاب داوران مناسب برای مقالات ارسالی؛ یعنی افرادی که توانایی ارزیابی اثر را داشته باشند و فاقد تعارض منافع مؤثر بر داوری باشند؛
- احترام به درخواست نویسندگان مبنی بر اینکه فرد مشخصی مقاله آنان را داوری نکند، مشروط بر اینکه درخواست مستدل و عملی باشد؛
- انتشار جزئیات نحوه رسیدگی به موارد مشکوک به تخلف پژوهشی یا انتشاراتی؛
- انتشار تاریخ دریافت و تاریخ پذیرش مقالات.
۴. روابط با داوران
۴.۱ سردبیران باید دستورالعملهایی درباره تمام انتظارات از داوران، از جمله ضرورت محرمانه نگهداشتن مطالب ارسالی، ارائه کنند. این دستورالعملها باید بهطور منظم بهروزرسانی شوند و به این آییننامه ارجاع دهند یا به آن پیوند داشته باشند.
۴.۲ سردبیران باید از داوران بخواهند پیش از پذیرش داوری، هرگونه تعارض منافع احتمالی را اعلام کنند.
۴.۳ سردبیران باید سازوکارهایی برای حفاظت از هویت داوران داشته باشند، مگر آنکه مجله از نظام داوری باز استفاده کند و این موضوع را به نویسندگان و داوران اعلام کرده باشد.
بهترین رویهها برای سردبیران
- تشویق داوران به اظهار نظر درباره مسائل اخلاقی و موارد احتمالی تخلف پژوهشی و انتشاراتی مطرحشده در مقالات؛
- تشویق داوران به اظهار نظر درباره اصالت مقالات و توجه به انتشار تکراری و سرقت علمی؛
- بررسی امکان فراهمکردن ابزارهایی برای شناسایی مقالات مرتبط، مانند دسترسی به منابع استنادشده و جستوجوهای کتابشناختی؛
- ارسال نظرات داوران برای نویسندگان بهصورت کامل، مگر آنکه حاوی مطالب توهینآمیز یا افتراآمیز باشند؛
- قدردانی از مشارکت داوران در فعالیتهای مجله؛
- تشویق مؤسسات دانشگاهی به شناسایی فعالیت داوری همتا بهعنوان بخشی از فرایند علمی؛
- ارزیابی عملکرد داوران و اتخاذ اقدامات لازم برای اطمینان از کیفیت بالای داوری؛
- ایجاد و نگهداری پایگاه دادهای از داوران مناسب و بهروزرسانی آن بر اساس عملکرد داوران؛
- خودداری از استفاده از داورانی که بهطور مستمر داوریهای بیادبانه، کمکیفیت یا دیرهنگام ارائه میکنند؛
- اطمینان از اینکه پایگاه داوران، جامعه علمی مرتبط با مجله را بهخوبی نمایندگی میکند و در صورت نیاز داوران جدید به آن افزوده میشوند؛
- استفاده از منابع متنوع، و نه صرفاً ارتباطات شخصی، برای شناسایی داوران جدید؛ از جمله پیشنهادهای نویسندگان و پایگاههای اطلاعات کتابشناختی؛
- پیروی از نمودارهای فرایندی COPE در موارد مشکوک به تخلف داوران.
۵. روابط با اعضای هیئت تحریریه
۵.۱ سردبیران باید اعضای جدید هیئت تحریریه را با دستورالعملهای مربوط به تمام انتظارات از آنان آشنا کنند و اعضای فعلی را نیز از سیاستها و تحولات جدید مطلع نگه دارند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- وجود سیاستهایی برای رسیدگی به مقالات ارسالی از سوی اعضای هیئت تحریریه بهمنظور تضمین داوری بیطرفانه؛
- انتخاب اعضای واجد صلاحیت هیئت تحریریه که بتوانند فعالانه در توسعه و مدیریت مناسب مجله مشارکت کنند؛
- بازبینی منظم ترکیب هیئت تحریریه؛
- ارائه دستورالعمل روشن به اعضای هیئت تحریریه درباره وظایف و مسئولیتهای مورد انتظار آنان، از جمله:
- ایفای نقش بهعنوان نماینده و سفیر مجله؛
- حمایت و ترویج مجله؛
- شناسایی نویسندگان و آثار برجسته و تشویق آنان به ارسال مقاله؛
- مشارکت در داوری مقالات ارسالی؛
- پذیرش سفارش نگارش سرمقاله، مقالات مروری و یادداشتهای تحلیلی در حوزه تخصصی خود؛
- شرکت و مشارکت در جلسات هیئت تحریریه؛
- مشورت دورهای با اعضای هیئت تحریریه، برای مثال سالانه، برای ارزیابی نحوه اداره مجله، اطلاعرسانی درباره تغییرات سیاستهای مجله و شناسایی چالشهای آینده.
۶. روابط با ناشر
۶.۱ رابطه سردبیران با ناشر و مالک مجله باید بر اصل استقلال سردبیری استوار باشد.
۶.۲ سردبیران باید درباره انتشار مقالات بر اساس کیفیت و تناسب آنها با مجله و بدون دخالت ناشر تصمیمگیری کنند.
۶.۳ سردبیران باید دارای قراردادهای مکتوبی باشند که رابطه آنان با ناشر را مشخص کند.
۶.۴ مفاد این قرارداد باید با آییننامه رفتار COPE برای سردبیران مجلات مطابقت داشته باشد.
بهترین رویه برای سردبیران
- برقراری ارتباط منظم با ناشر.
۷. فرایندهای سردبیری و داوری همتا
۷.۱ سردبیران باید تلاش کنند داوری همتا در مجله منصفانه، بیطرفانه و بهموقع باشد.
۷.۲ سردبیران باید سازوکارهایی برای اطمینان از محرمانهماندن مطالب ارسالی در طول فرایند داوری داشته باشند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- اطمینان از اینکه افراد دخیل در فرایند سردبیری، از جمله سردبیران، آموزش کافی دریافت کرده و با جدیدترین دستورالعملها، توصیهها و شواهد مربوط به داوری همتا و مدیریت مجلات آشنا هستند؛
- آگاهی از پژوهشهای مربوط به داوری همتا و پیشرفتهای فناوری؛
- انتخاب روش داوری همتا که برای مجله و جامعه پژوهشی تحت پوشش آن مناسبتر باشد؛
- بازبینی دورهای شیوههای داوری همتا برای بررسی امکان بهبود آنها؛
- ارجاع موارد نگرانکننده به COPE، بهویژه در مواردی که موضوع در نمودارهای فرایندی COPE پوشش داده نشده یا احتمال نوع جدیدی از تخلف انتشاراتی وجود دارد؛
- بررسی امکان تعیین بازرس مستقل (Ombudsperson) برای رسیدگی به شکایتهایی که در داخل مجله حلوفصل نشدهاند.
۸. تضمین کیفیت
۸.۱ سردبیران باید تمام اقدامات معقول را برای تضمین کیفیت مطالب منتشرشده انجام دهند و توجه داشته باشند که مجلات و بخشهای مختلف یک مجله ممکن است اهداف و استانداردهای متفاوتی داشته باشند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- ایجاد سازوکارهایی برای شناسایی دادههای جعلی یا دستکاریشده و متنهای سرقتشده، چه بهصورت معمول و چه در مواردی که ظن تخلف وجود دارد؛
- تعیین سبک و استاندارد نگارشی مجله بر اساس شواهد مرتبط با عواملی که کیفیت گزارشدهی پژوهش را افزایش میدهند، مانند استفاده از چکیدههای ساختاریافته و دستورالعملهای علمی، و نه صرفاً بر اساس ملاحظات زیباییشناختی یا ترجیحات شخصی.
۹. حفاظت از دادههای فردی
۹.۱ سردبیران باید قوانین مربوط به محرمانگی را در حوزه قضایی خود رعایت کنند. با این حال، صرفنظر از قوانین محلی، آنان باید همواره محرمانگی اطلاعات فردی بهدستآمده در جریان پژوهش یا تعاملات حرفهای را حفظ کنند.
در مواردی که اطلاعات پژوهشی ممکن است موجب شناسایی افراد شود، مانند گزارشهای موردی، تصاویر یا سایر اطلاعات قابلشناسایی، معمولاً لازم است رضایت آگاهانه کتبی برای انتشار دریافت شود.
ممکن است در مواردی اطلاعات فردی بدون رضایت صریح منتشر شود، چنانچه ملاحظات مربوط به منافع عمومی بر آسیبهای احتمالی غلبه داشته باشد، دریافت رضایت امکانپذیر نباشد و یک فرد منطقی احتمالاً با انتشار آن اطلاعات مخالفت نکند.
بهترین رویه برای سردبیران
- انتشار سیاست مجله درباره انتشار دادههای فردی، از جمله اطلاعات شخصی قابلشناسایی یا تصاویر، و توضیح روشن این سیاست برای نویسندگان.
توجه: رضایت برای شرکت در پژوهش یا دریافت خدمات یا مداخله پژوهشی، با رضایت برای انتشار اطلاعات شخصی، تصاویر یا نقلقولها یکسان نیست.
۱۰. تشویق به پژوهش اخلاقی
پژوهشهای مرتبط با انسانها یا سایر موضوعات حساس
۱۰.۱ سردبیران باید تلاش کنند اطمینان حاصل کنند پژوهشهای منتشرشده مطابق با اصول و دستورالعملهای اخلاقی مرتبط با حوزه پژوهش انجام شدهاند.
۱۰.۲ سردبیران باید در مواردی که مرجع ذیصلاح وجود دارد، اطمینان حاصل کنند که پژوهش به تأیید مرجع اخلاق پژوهش مناسب، مانند کمیته اخلاق یا هیئت بازبینی سازمانی، رسیده است. با این حال، سردبیران باید توجه داشته باشند که چنین تأییدی بهتنهایی تضمینکننده اخلاقیبودن پژوهش نیست.
بهترین رویهها برای سردبیران
- آمادگی برای درخواست شواهد مربوط به تأیید اخلاقی پژوهش و پرسش از نویسندگان درباره جنبههای اخلاقی پژوهش، در صورت مطرحشدن نگرانی یا نیاز به توضیح؛
- اطمینان از اینکه پژوهشهای مرتبط با مشارکتکنندگان انسانی، در صورت اقتضا، الزامات اخلاقی مربوط به رضایت آگاهانه، محرمانگی و حفاظت از مشارکتکنندگان را رعایت کردهاند؛
- بررسی امکان تعیین مشاور یا هیئت اخلاق پژوهش برای ارائه نظر درباره موارد خاص و بازبینی دورهای سیاستهای اخلاقی مجله.
۱۱. رسیدگی به تخلفات احتمالی
۱۱.۱ سردبیران موظفاند در صورت مشکوکشدن به تخلف یا دریافت ادعایی درباره وقوع تخلف، اقدام کنند. این مسئولیت هم شامل مقالات منتشرشده و هم مقالات منتشرنشده است.
۱۱.۲ سردبیران نباید صرفاً مقالاتی را که درباره آنها نگرانی از تخلف وجود دارد رد کنند؛ بلکه از نظر اخلاقی موظفاند ادعاهای مربوط به تخلف را پیگیری کنند.
۱۱.۳ سردبیران باید در موارد مقتضی از نمودارهای فرایندی COPE پیروی کنند.
۱۱.۴ سردبیران باید ابتدا از فرد یا افرادی که مظنون به تخلف هستند پاسخ بخواهند. اگر پاسخ آنان قانعکننده نباشد، باید از کارفرما، مؤسسه مربوطه یا نهاد مناسب دیگری، از جمله نهادهای مسئول سلامت و تمامیت پژوهش، درخواست بررسی کنند.
۱۱.۵ سردبیران باید تمام تلاش معقول خود را برای اطمینان از انجام بررسی مناسب درباره ادعای تخلف به کار گیرند. اگر چنین بررسیای انجام نشود، سردبیران باید تمام تلاش معقول خود را برای پیگیری موضوع و دستیابی به نتیجه به کار گیرند.
۱۲. تضمین تمامیت سوابق علمی
۱۲.۱ خطاها و اظهارات نادرست یا گمراهکننده باید بهسرعت و با برجستگی مناسب اصلاح شوند.
۱۲.۲ سردبیران باید از دستورالعملهای COPE درباره بازپسگیری مقالات پیروی کنند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- اتخاذ اقداماتی برای کاهش انتشار تکراری پنهان؛
- اطمینان از اینکه مطالب منتشرشده بهصورت امن بایگانی میشوند، برای مثال از طریق مخازن دائمی آنلاین؛
- ایجاد سازوکارهایی برای فراهمکردن امکان دسترسی آزاد به مقالات پژوهشی اصیل برای نویسندگان.
۱۳. مالکیت فکری
۱۳.۱ سردبیران باید نسبت به مسائل مالکیت فکری حساس باشند و برای رسیدگی به موارد احتمالی نقض قوانین و مقررات مالکیت فکری با ناشر همکاری کنند.
بهترین رویهها برای سردبیران
- استفاده از سازوکارهای شناسایی سرقت علمی، مانند نرمافزارها یا جستوجوی عناوین مشابه، در مقالات ارسالی، چه بهصورت معمول و چه در مواردی که ظن تخلف وجود دارد؛
- حمایت از نویسندگانی که حقوق مالکیت فکری آنان نقض شده یا قربانی سرقت علمی شدهاند؛
- آمادگی برای همکاری با ناشر جهت دفاع از حقوق نویسندگان و پیگیری متخلفان، از جمله درخواست بازپسگیری مقاله یا حذف مطالب از وبسایتها، صرفنظر از اینکه حقوق نشر مقاله در اختیار مجله باشد یا خیر.
۱۴. تشویق به بحث و گفتوگوی علمی
۱۴.۱ سردبیران باید نقدهای مستدل و علمی درباره آثار منتشرشده در مجله را تشویق کنند و آماده بررسی آنها باشند.
۱۴.۲ به نویسندگان آثار مورد نقد باید فرصت پاسخگویی داده شود.
۱۴.۳ مطالعاتی که نتایج منفی یا خلاف انتظار گزارش میکنند نباید صرفاً به دلیل ماهیت نتایج از انتشار محروم شوند.
بهترین رویه برای سردبیران
- استقبال از پژوهشهایی که آثار و یافتههای پیشین منتشرشده در مجله را به چالش میکشند.
۱۵. شکایتها
۱۵.۱ سردبیران باید به شکایتها بهسرعت پاسخ دهند و اطمینان حاصل کنند که سازوکاری برای پیگیری شکایت توسط شاکی ناراضی وجود دارد. این سازوکار باید بهروشنی در مجله اعلام شود و شامل اطلاعاتی درباره نحوه ارجاع مسائل حلنشده به COPE باشد.
۱۵.۲ سردبیران باید از فرایند تعیینشده در نمودار فرایندی COPE درباره شکایتها پیروی کنند.
۱۶. ملاحظات تجاری
۱۶.۱ مجله باید سیاستها و سازوکارهایی داشته باشد که تضمین کنند ملاحظات تجاری بر تصمیمات سردبیری تأثیر نگذارند؛ برای مثال، بخش تبلیغات باید مستقل از بخش سردبیری فعالیت کند.
۱۶.۲ سردبیران باید سیاستهای مشخصی درباره تبلیغات مرتبط با محتوای مجله و فرایند انتشار مکملهای حمایتشده داشته باشند.
۱۶.۳ نسخههای بازچاپ مقالات باید همانگونه که در مجله منتشر شدهاند بازتولید شوند، مگر آنکه نیاز به درج اصلاحیه وجود داشته باشد؛ در این صورت، اصلاحیه باید بهروشنی مشخص شود.
بهترین رویهها برای سردبیران
- انتشار توضیحی کلی درباره منابع درآمد مجله، از جمله سهم احتمالی درآمد حاصل از تبلیغات، فروش نسخههای بازچاپ، مکملهای حمایتشده، هزینه انتشار و سایر منابع؛
- اطمینان از اینکه فرایند داوری همتا برای مکملهای حمایتشده همان فرایندی است که برای مجله اصلی استفاده میشود؛
- اطمینان از اینکه مطالب موجود در مکملهای حمایتشده صرفاً بر اساس شایستگی علمی و علاقه خوانندگان پذیرفته میشوند و تصمیمات مربوط به این مکملها تحت تأثیر ملاحظات تجاری قرار نمیگیرند.
۱۷. تعارض منافع
۱۷.۱ سردبیران باید از فرم و فرایند مناسب و معتبر برای مدیریت مسائل مربوط به تعارض منافع استفاده کنند.
۱۷.۲ مجله باید فرایندی مشخص برای رسیدگی به مقالات ارسالی از سوی سردبیران، کارکنان یا اعضای هیئت تحریریه داشته باشد تا داوری بیطرفانه تضمین شود.
۱۸. سرقت علمی
سرقت علمی عبارت است از استفاده از ایدهها، واژهها یا سایر اشکال مالکیت فکری دیگران، چه منتشرشده و چه منتشرنشده، بدون ذکر منبع یا کسب اجازه لازم، و ارائه آنها بهعنوان مطالب جدید و اصیل، در حالی که از منبع موجود گرفته شدهاند.
هدف یا پیامد سرقت علمی، گمراهکردن خواننده درباره سهم و مشارکت فردی است که مرتکب سرقت علمی شده است.
این تعریف شامل ایدهها یا مطالبی است که از چکیدهها، درخواستهای کمکهزینه پژوهشی، درخواستهای مربوط به تأییدیههای اخلاق پژوهش، یا دستنوشتههای منتشرشده و منتشرنشده، در هر قالب چاپی یا الکترونیکی، گرفته شده باشند.
۱۹. خودسرقت علمی
خودسرقت علمی (Self-Plagiarism) به استفاده نویسنده از بخشهایی از نوشتههای قبلی خود درباره همان موضوع در یکی دیگر از آثار منتشرشدهاش، بدون ارجاع رسمی و مشخص به اثر قبلی، گفته میشود.
این شیوه رایج است و گاهی نیز ناخواسته رخ میدهد؛ زیرا بهویژه در بخش روششناسی مقالات، تعداد راههای بیان یک مطلب مشابه محدود است.
اگرچه استفاده مجدد از متن قبلی ممکن است در برخی موارد با حقوق نشر واگذارشده به ناشر تعارض داشته باشد، درباره اینکه آیا خودسرقت علمی باید نوعی تخلف علمی تلقی شود یا یک نویسنده تا چه میزان میتواند از واژههای نوشتههای قبلی خود استفاده کند، اجماع کاملی وجود ندارد.
از این رو، خودسرقت علمی معمولاً به همان شیوه و شدت سرقت علمی از ایدهها و واژههای دیگران ارزیابی نمیشود.
مبنای سیاست
این سیاست با اتکا به توصیهها و اصول اخلاق نشر Committee on Publication Ethics (COPE) تدوین شده است و در مواردی که این سیاست درباره یک وضعیت خاص حکم صریحی ندارد، سردبیران میتوانند از دستورالعملها و نمودارهای فرایندی COPE برای تصمیمگیری استفاده کنند.
بازاستفاده از متن و انتشار تکراری
بازاستفاده از متن (Text Recycling) میتواند به شکلهای مختلفی رخ دهد. سردبیران در بررسی موارد بازاستفاده از متن، ضمن توجه به میزان همپوشانی، باید مشخص کنند که کدام بخشهای مقاله از آثار پیشین نویسنده یا نویسندگان بازاستفاده شده است.
چه زمانی بازاستفاده از متن نیازمند اقدام است؟
- تکرار یا بازاستفاده از دادهها معمولاً موضوعی جدی تلقی میشود و باید مطابق با دستورالعملهای کمیته اخلاق نشر (COPE) درباره موارد مشکوک به انتشار تکراری بررسی و مدیریت شود.
- استفاده از عبارتها یا جملات مشابه یا یکسان در بخش روششناسی، بهویژه هنگامی که روش مورد استفاده رایج بوده و شیوههای محدودی برای توصیف دقیق آن وجود دارد، لزوماً تخلف محسوب نمیشود. در چنین مواردی، وجود میزان محدودی از بازاستفاده از متن در مقالات بعدی که از همان روش استفاده میکنند ممکن است اجتنابناپذیر باشد. سردبیران باید با توجه به شرایط هر مقاله درباره میزان قابلقبول همپوشانی در بخش روششناسی تصمیمگیری کنند. از جمله عوامل قابل توجه، شفافیت نویسندگان، اعلام اینکه روش مورد استفاده پیشتر و با جزئیات در مقاله دیگری تشریح شده است و ارائه ارجاع مناسب به اثر پیشین است.
- تکرار مطالب و ایدههای زمینهای در بخش مقدمه ممکن است در مقایسه با تکرار فرضیه، یافتهها، بحث یا نتیجهگیری اهمیت کمتری داشته باشد.
چنانچه میان دو یا چند مقاله همپوشانی قابلتوجهی شناسایی شود، سردبیر باید درباره اقدام مقتضی تصمیمگیری کند. در تعیین اینکه همپوشانی موجود قابلتوجه است یا خیر، باید عواملی مانند میزان و ماهیت متن بازاستفادهشده، محل وقوع همپوشانی در مقاله، وجود یا فقدان ارجاع به اثر پیشین و میزان مطالب جدید مقاله مورد توجه قرار گیرد.
بازاستفاده از متن در دستنوشته ارسالی
بازاستفاده از متن ممکن است توسط سردبیر یا داوران در جریان بررسی مقاله یا از طریق نرمافزارهای تشخیص مشابهت متون علمی، از جمله CrossCheck، شناسایی شود. سردبیران باید هنگام تصمیمگیری درباره نحوه برخورد با این موارد، میزان و ماهیت همپوشانی را مورد توجه قرار دهند.
- در صورتی که همپوشانی جزئی و محدود باشد، ممکن است از نویسندگان خواسته شود بخشهای دارای همپوشانی را بازنویسی کرده و به مقاله یا مقالات پیشین خود ارجاع دهند.
- در صورت وجود همپوشانی قابلتوجه، ممکن است مقاله رد شود.
- چنانچه همپوشانی شامل دادههای منتشرشده پیشین باشد، سردبیران باید موضوع را مطابق با فلوچارت COPE درباره نحوه رسیدگی به موارد مشکوک به انتشار تکراری در یک دستنوشته ارسالی بررسی کنند.
بازاستفاده از متن در مقاله منتشرشده
چنانچه پس از انتشار مقاله مشخص شود که بخشهایی از متن از آثار پیشین نویسنده یا نویسندگان بازاستفاده شده است، ممکن است انتشار اصلاحیه یا در موارد جدیتر پسگرفتن مقاله (Retract) ضروری باشد. تصمیمگیری در این زمینه به میزان و ماهیت همپوشانی و سایر شرایط مرتبط با مقاله بستگی دارد.
در مواردی که همپوشانی شامل دادههای منتشرشده پیشین باشد، سردبیران باید مطابق با فلوچارت COPE درباره نحوه رسیدگی به موارد مشکوک به انتشار تکراری در یک مقاله منتشرشده اقدام کنند.
مواردی که انتشار اصلاحیه میتواند مورد توجه قرار گیرد
سردبیران میتوانند انتشار اصلاحیه را در شرایط زیر مورد بررسی قرار دهند:
- بخشهایی از متن مقاله، که معمولاً بخش روششناسی را شامل نمیشود، با مقاله یا مقالات پیشین همان نویسنده یا نویسندگان یکسان یا تقریباً یکسان باشد؛
- در مقاله جدید به انتشار قبلی ارجاع داده نشده باشد؛ و
- با وجود این، مقاله حاوی مطالب جدید و کافی برای توجیه انتشار مستقل آن باشد.
در چنین مواردی، اصلاحیه باید ضمن افزودن ارجاع لازم به اثر پیشین، بهروشنی مشخص کند که کدام بخشها یا یافتههای مقاله جدید است و چه مطالبی پیشتر در مقاله اصلی منتشر شده است.
مواردی که انتشار مقاله پسگرفتهشده میتواند مورد توجه قرار گیرد
سردبیران باید در موارد زیر امکان پسگرفتن مقاله را مطابق با دستورالعملهای COPE درباره پسگرفتن مقالات مورد بررسی قرار دهند:
- همپوشانی قابلتوجهی در متن مقاله وجود داشته باشد ــ که معمولاً بخش روششناسی از این قاعده مستثناست ــ و بخشهایی از متن با مقاله یا مقالات پیشین همان نویسنده یا نویسندگان یکسان یا تقریباً یکسان باشد؛
- متن بازاستفادهشده شامل دادههایی باشد که پیشتر منتشر شدهاند و مطالب جدید و کافی برای توجیه انتشار مقاله، با توجه به مقاله یا مقالات پیشین، وجود نداشته باشد؛
- متن بازاستفادهشده بخش عمدهای از بحث یا نتیجهگیری مقاله را تشکیل دهد؛ یا
- بازاستفاده از متن موجب نقض حقوق مالکیت فکری یا کپیرایت شده باشد.
پسگرفتن مقاله باید مطابق با دستورالعملهای COPE انجام شود.
اصل کلی
فصلنامه رفاه اجتماعی در بررسی موارد بازاستفاده از متن، انتشار تکراری و انتشار زائد، دستورالعملها و رویههای کمیته اخلاق نشر (COPE) را مبنا قرار میدهد. در ارزیابی هر مورد، میزان و محل همپوشانی، ماهیت مطالب بازاستفادهشده، میزان مطالب جدید، نحوه ارجاعدهی به آثار پیشین و سایر شرایط مرتبط با مقاله مورد توجه قرار خواهد گرفت.
هدف از این سیاست، حفظ اصالت، شفافیت، تمامیت و اعتبار علمی مقالات منتشرشده در فصلنامه و جلوگیری از انتشار مطالب تکراری بدون اطلاعرسانی و ارجاع مناسب است.
استانداردهای بینالمللی برای نویسندگان و سردبیران
فصلنامه رفاه اجتماعی متعهد است «استانداردهای بینالمللی برای نویسندگان و سردبیران» کمیته اخلاق نشر (COPE) را در طراحی و مدیریت فرایند داوری و انتشار نشریه و همچنین در رسیدگی به مسائل مرتبط، رعایت و اجرا کند. استانداردهای بینالمللی مربوط به نویسندگان و نیز استانداردهای مربوط به سردبیران در بخشهای مربوطه در دسترس هستند.
تعارض منافع در فرایند داوری
اگرچه نشریه از داوری دوسوکور استفاده میکند، حوزه پژوهش ممکن است جامعهای کوچک باشد. به این معنا که برخی داوران ممکن است به دلیل آشنایی با آثار نویسنده، او را بشناسند.داور میتواند مقالهای را که توسط دوست، همکار یا رقیب او نوشته شده است بهصورت منصفانه ارزیابی کند، اما باید اصول زیر را رعایت کند:
در صورت وجود تعارض منافع قابلتوجه، موضوع را به سردبیر اعلام کند؛
اگر تعارض منافع موجب ایجاد سوگیری شدید مثبت یا منفی شود، بهتر است از پذیرش درخواست داوری خودداری کند؛
در همه شرایط از قضاوت شخصی و انتقاد از فرد پرهیز کند و مقاله را مورد ارزیابی قرار دهد. این رویکرد احتمالاً از سوی نویسنده بهتر پذیرفته میشود و به بهبود کیفیت مقاله کمک میکند؛ هر سردبیری صداقت داور درباره تعارض منافع را ارج مینهد، حتی اگر در نتیجه لازم باشد داور جایگزینی برای مقاله پیدا شود؛ در صورت وجود هرگونه نگرانی درباره تعارض منافع یا مسائل اخلاقی مرتبط با مقاله، موضوع باید از طریق ایمیل رسمی دفتر نشریه به دفتر سردبیری اطلاع داده شود.
| متوسط زمانی/ آمار |
مراحل |
| دو تا سه هفته |
مدت زمان برای بررسی اولیه |
| ۵ تا ۶ ماه |
مدت زمان کل داوری |
| یک ماه |
اصلاح توسط نویسنده |
| ۲۰ روز |
داوری مرحله دوم |
| ۲۴ ساعت |
انتشار اولیه مقالات منتخب سردبیر برای شماره بعد |
| ۳ هفته |
آماده سازی پروف مقالات منتخب سردبیر و ارسال پروف برای نویسندگان |
| دو هفته |
پیگیری و دریافت تأیید / اصلاحات نویسندگان محترم |
| سه هفته |
اعمال اصلاحات و نهایی سازی مقالات و آماده سازی نسخه نهایی آماده انتشار مقالات |
| یک هفته |
انتشار مقالات بر روی وب سایت نشریه بصورت چکیده، PDF، و HTML |
| 2 تا 3 ماه |
فاصله بین پذیرش تا انتشار |
| 43% |
نرخ پذیرش |
| 23% |
نرخ رد در داوری |
| 34% |
نرخ رد اولیه |