Social Welfare

fa تحلیل ساختار مفهومی و شکاف‌های پژوهشی حوزه سلامت روان سالمندان با رویکرد علم‌سنجی Conceptual Structure Analysis and Research Gap Identification in the Field of Older Adults’ Mental Health: A Scientometric Approach سالمندی اصیل orginal <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> مقدمه: با توجه به افزایش جمعیت سالمندان و پیچیدگی‌های مرتبط با سلامت روان و رفاه اجتماعی آنان، شناخت دقیق روندها و اولویت‌های پژوهشی برای برنامه‌ریزی اجتماعی امری حیاتی است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختار مفهومی، تبیین تحولات زمانی و شناسایی شکاف‌های پژوهشی موجود در مطالعات سلامت روان سالمندان انجام شد تا جهت‌گیری‌های آینده برای سیاست‌گذاری و ارتقای رفاه اجتماعی مشخص گردد.</pre> <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> روش: این مطالعه با رویکردی علم‌سنجی و بهره‌گیری از روش‌های متن‌کاوی و تحلیل شبکه‌ای انجام پذیرفت. جامعه آماری پژوهش شامل ۲۰۲۶۹ رکورد علمی نمایه‌شده در پایگاه Web of Science بود که پس از فرآیند پیش‌پردازش و پالایش با پایتون مورد تحلیل قرار گرفتند. برای استخراج ساختار مفهومی از مدل‌سازی موضوعی  LDAو برای بررسی روابط بین‌مفهومی و خوشه‌بندی، از تحلیل شبکه هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها با الگوریتم لوون استفاده شد.</pre> <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> یافته‌ها: مدل‌سازی موضوعی  LDAمنجر به شناسایی شش محور کلان در پژوهش‌های سلامت روان سالمندان شد که عبارتند از: پژوهش‌های بالینی و بیماری‌محور، بهزیستی روان‌شناختی، عوامل اجتماعی و کیفیت زندگی، کارکردهای شناختی و تغییرات وابسته به سن، مداخلات مبتنی بر شواهد، و سلامت روان جامعه‌محور با تأکید بر چالش‌های نوظهور همچون دمانس. تحلیل روند زمانی نشان داد که تمرکز پژوهش‌ها به‌تدریج از رویکردهای صرفاً درمان‌محور به سمت مؤلفه‌های اجتماعی، پیشگیرانه و کیفیت‌محور (شامل کیفیت زندگی، انزوای اجتماعی و سلامت دیجیتال) تغییر جهت داده است؛ روندی که بر ضرورت تدوین سیاست‌های اجتماعی برای بهبود رفاه سالمندان تأکید دارد. همچنین، تحلیل شبکه هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها پنج خوشه مفهومی متمایز را آشکار ساخت که در آن مفاهیم «کیفیت زندگی» (۲۵۰۱)، «افسردگی» (۱۵۹۷) و «دمانس» (۱۵۰۳) دارای بیشترین مرکزیت بودند. بررسی شبکه همکاری بین‌المللی نیز نشان داد که کشور چین با مرکزیت درجه ۰.۱۵۸، نقش پیشرو در تولید دانش این حوزه ایفا می‌کند. علاوه بر این، مقایسه توزیع موضوعی و روند رشد آنها نشان داد که علی‌رغم تغییر پارادایم به سمت مسائل اجتماعی، هنوز خلأهای پژوهشی قابل‌توجهی در زمینه «مداخلات اجتماعی عملیاتی» و «پیونددهی مستقیم سلامت روان با سیاست‌های رفاهی» وجود دارد که نیازمند توجه ویژه پژوهشگران است.</pre> <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> بحث: گذار پارادایم پژوهش‌های سلامت روان سالمندان از رویکردهای فردی و بالینی به سمت بسترهای اجتماعی و رفاهی، لزوم بازنگری در سیاست‌گذاری‌ها و طراحی مداخلات اجتماعی جامع را برای ارتقای سلامت روان و کیفیت زندگی این جمعیت آشکار می‌سازد. با این حال، شناسایی شکاف‌های پژوهشی در حوزه مداخلات اجتماعی عملیاتی، هشداری جدی برای سیاست‌گذاران است؛ نشان می‌دهد که اگرچه ادبیات نظری به سمت رفاه اجتماعی حرکت کرده، اما ابزارهای عملیاتی و مداخلات مبتنی بر شواهد در این زمینه هنوز کافی نیستند. همچنین، تسلط کشورهای پیشرو مانند چین در تولید دانش، لزوم توجه به بومی‌سازی پژوهش‌ها و تولید دانش بومی متناسب با نیازهای فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران را دوچندان می‌کند. در نهایت، پر کردن این شکاف‌های پژوهشی از طریق طراحی مطالعاتی که مستقیماً به پیوند سلامت روان با برنامه‌های رفاهی بپردازند، برای ارتقای بهزیستی سالمندان ضروری به نظر می‌رسد.</pre> Background: Given the growing elderly population and the complexities associated with their mental health and social well-being, a precise understanding of trends and research priorities is essential for social planning. This study aimed to analyze the conceptual structure, elucidate temporal developments, and identify existing research gaps in studies on the mental health of older adults, thereby outlining future directions for policy-making and the enhancement of social well-being. Methods: This study employed a scientometric approach, utilizing text mining and network analysis techniques. The statistical population consisted of 20,269 scientific records indexed in the Web of Science database, which were analyzed after preprocessing and cleaning using Python. Latent Dirichlet Allocation (LDA) topic modeling was used to extract the conceptual structure, while keyword co-occurrence network analysis with the Louvain algorithm was applied to examine inter-conceptual relationships and clustering. Results: LDA topic modeling identified six major themes in mental health research among older adults: clinical and disease-focused research, psychological well-being, social factors and quality of life, cognitive functions and age-related changes, evidence-based interventions, and community-oriented mental health with an emphasis on emerging challenges such as dementia. Temporal trend analysis revealed that research focus has gradually shifted from purely treatment-oriented approaches toward social, preventive, and quality-centric components (including quality of life, social isolation, and digital health), a trend that underscores the need for social policies to improve the well-being of older adults. Additionally, keyword co-occurrence network analysis revealed five distinct conceptual clusters, in which the concepts of "quality of life" (2,501), "depression" (1,597), and "dementia" (1,503) exhibited the highest centrality. Furthermore, an analysis of the international collaboration network indicated that China, with a degree centrality of 0.158, plays a leading role in knowledge production in this field. Moreover, a comparison of thematic distribution and growth trends showed that despite the paradigm shift toward social issues, significant research gaps remain in "operational social interventions" and the "direct linkage of mental health with welfare policies," necessitating specific attention from researchers. Conclusion: The paradigm shift in mental health research for older adults from individual and clinical approaches to social and welfare contexts highlights the need to revise policies and design comprehensive social interventions to enhance the mental health and quality of life of this population. However, the identification of research gaps in operational social interventions serves as a serious warning for policymakers; it indicates that while theoretical literature has moved toward social well-being, operational tools and evidence-based interventions in this area remain insufficient. Furthermore, the dominance of leading countries such as China in knowledge production underscores the necessity of localizing research and generating indigenous knowledge tailored to the cultural and social needs of Iranian society. Ultimately, filling these research gaps by designing studies that directly link mental health with welfare programs appears essential for improving the well-being of older adults. سالمند، سلامت‌ روان، شبکه هم‌رخدادی واژگان، متن‌کاوی، مدل‌سازی موضوعی Older adults, Mental health, Keyword co-occurrence network, Text mining, Topic modeling 0 0 http://refahj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4794-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahboobeh Farzin Yazdi محبوبه فرزین یزدی m.farzinyazdi@yazd.ac.ir 0000-0001-7378-1467 Yes Yazd University دانشگاه یزد Fatemeh Setodenia فاطمه ستوده نیا Setodeniya@stu.yazd.ac.ir 0009-0005-2595-4999 No Yazd University دانشگاه یزد